یه که م قوتابخانه ی کچانه له مه هاباد

 

وت و ویژیک ده گه ل زارا خانمی مه نگوری ، یه کیک له یه که مین قوتابیه کانی قوتابخانه ی کچانه له  مه هاباد که له لایه ن مریه م قازی ئاماده کراوه و له روژنامه ی "په یامی کوردستان " ژماره 19  له سالی 1384 مانگی دی دا بلاو بوته وه – 31ی دیسامبر 2005 . وله به ر گرینگی هیندی زانیاری که تا ئیستا له هیچ سه ر چاوه یه کدا بلاو نه بوونه ته وه سه ر له نوی ده یان خه ینه به ر سرنجی خوینه ران و هه موو هوگرانی میژووی ناوچه.

 

پرسیار: تکایه خوتان بناسینن و سه باره ت به یه که م قوتابخانه ی کچانه له مه هاباد ئه وه ی ده یزانن بیفه رموون.

 

وه لام : ئه من زارا مه نگووری له سالی 1307 هه تاوی له شاری مه هاباد له دایک بووم. ده و ر و به ری سالی 1311 بوو که ئاغایه ک به نیوی ئاغای وه کیلی ده گه ل بنه ماله که ی هاتنه ماله مه و له و به ری حه ساری دوو دیویان ئاوه دان کرده وه. ئه و ئاغایایه ره ئیسی ئیداره ی ته زکه ره بوو و سی کچی جحیلی هه بوو به نیوی عیزه ت و عیشره ت و زینه ب. ئه وده م ته نیا ناوه ندی فیرکاری مه کته بخانه بوو و قوتابخانه نه بوو. و که م واهه بوو خه لک بخوینن، به تایبه ت ژنان زور به ده گمه ن ده یانخویند و له و کچانه ی  که ئه و سه رده مه له مه کته بخانه خویندبوویان و شتیک فیر ببوون ئه وه نده ی له بیرم بی توبا ئاسفی؛ خه دیجه مه جدی؛ عیسمه تی سه مه دی بوون. کچه گه وره که ی ئاغای وه کیلی به نیوی عیشره ت خانم له ئیداره ی فه رهه نگ که ئه و ده م پییان ده گوت "دایره ی مه عارف" داوای کرد ئیزنی پیبده ن قوتابخانه یه ک بو کچان دابنی و لییان قه بول کرد و ئاوا بوو که یه که م قوتابخانه ی کچانه به نیوی " په رماس" دا مه زرا که له تورکی دا به مانای "کچینی و به کاره ت" ه .. بو خوی بوو به مودیر و دوو خوشکه که شی بوونه ماموستا . ئه و ده م خویندن بو کچان شووره یی بوو و ئه منیش زردایکم هه بوو ، پیی وابوو ئاوا هه م له کول خوییم ده کاته وه و هه م تووشی گرفت دیم بو یه یه که م که س بوو که داوای له عیشره ت خانم کرد تا ده گه ل خوی بمباته قوتابخانه و پیم بخوینی و به م جوره من یه که م قوتابی کچی مه هابادم که نیو نووسیم کردووه و زور به باشی خویندم و ئه  و ساله شاگرد ئه وه ل هاتمه وه.

 

پ: بنه ماله ی وه کیلی خه لکی کوی بوون و ئیداره ی ته زکه ره چ کاریکی ده کرد؟

 

و: ئه و بنه ماله یه تورک بوون و خه لکی ته وریز بوو و ئیداره ی ته زکه ره ناوه ندیک بوو که ئه و ده م هه ر که س ویستبای بچیته شاریکی دیکه له پیشدا ده بوو چووبا ئه و ئیداره یه و له وی جه وازی رویشتنی وه رگرتبا و ده کری بلیم شتیک بوو و ه ک ئیداره ی گوزه نامه ی ئه ورو و جوازیش شتیک بوو وه ک پاسپورتی ئه ورو.

 

پ: زارا خانم چه ند شاگرد بوون و چه ندوو خویند و جل و به رگی مالیتان له به ر ده کرد یان لیباسی ره سمی بوو؟

 

و: به زووه هه ر یه ک چاوی له یه کی کرد و بووینه 25 قوتابی. توبا ئاسفی و خه دیجه مه جدی و عیسمه تی سه مه دی چونکه بریکییان سه واد هه بوو له کلاسی سی هه م را دایانانه به ر خویندن. سه ره تا هه ر لیباسی مالی مان له به ر دابوو که کراسیکی چیتی گول وردبوو که داوینه که ی چین ده درا و هه تا خواره وه ی چوکمان بلیند بوو و له بن ویش ده رپییه کی چلکن مان له به ر دابوو . جاری وابوو به حه فته ش سه رمان دا نه ده هینا و هه موو روو سه ری مان به سه ره وه بوو و پاک و خاوینی نه بوو. له سالی 1316 یان 1317 هه تاوی بوو چاکم له بیر نییه که به دوای ده ستووری ره زا شا بو که شفی حیجاب داوایان له مه ش کرد که رووسه ری لا به ین و سه رمان کورت که ینهوه و لیباسی کوردی داکه نین و لیباسی عه جه می له به ر که ین که پییان ده گوت " سیری" و سه ر ده ست و سه ر قوله کانی سپی بوون و هه تا سه ر چوک دریژ بوون و ئی ماموستاکانیش هه ر وه تر. له به ر وه ی بوو که زور یه ک له بنه ماله کان کچه کانییان بو ماوه یه ک له مه دره سه گیراوه و گوتییان ئیمه نایه لین کچه کانمان روو سه ری لابه ن و جل و به رگی عه جه مان له به ر که ن. خویندنیش به زمانی فارسی بوو و هه تا کلاسی شه شوم بوو و من تا شه شوشمم خویند به لام له به ر وه ی که ته مه نم که م بوو دیپلومه که یان نه دامی. به ره به ری دامه زرانی کومه له ی ژی کاف بوو و خه لک ده مانچه و برنوویان له مالی هه بوو بویه عه جه م له خویان ترسان و تاقمیک نه بی هه موو رویشتن و یه کی له وانه ش ماله ئاغای وه کیلی و کچه کانی بوون . ره زا شا ته بعید کرابوو و تا ئه و ده م که س نه ی ده ویرا هیچ بلی دوای ته بعیدی ره زا شا دیسان خه لک هه موو چوار شه مویان له مالی وه ده ر ده که وتن و به دابی سالان ده یان کرده هه لپه رین و داوه ت و کچ و کور به یه که وه هه ل ده په رین.

 

پ: زارا خانم بو چی به تایبه ت له روژی چوار شه مویاندا ده چوون؟ بو چی شه نبه یان روژه کانی تر وه کوو هه ینی و ...ئه و کاره به ریوه نه ده چوو؟

 

و: نازانم ئه من ئه وه نده ی به بیری خوم بووه هه ر گوتویانه له روژی چوار شه موو ئیدی نازانم بو چی راست ئه و روژه ده بوو ئه و کاره به ریوه چووبا.

 

پ: ره زا شا که نه ما و هیزه کانی ئاسایش له شار دا نه مان هیمنایه تی شار چون به ریوه ده چوو؟ ولات ئالوز نه ببوو؟

 

و: نا وه للاهی ولات قه ت ئه وه نده خوش نه ببوو. قازی مه حه ممه د وه ک کوری قازی شه رع خویندکار و به مشور بوو و خه لک زوریان خوش ده ویست و هه ر پیش دامه زرانی کومار پییان ده گوت پیشه وا ده س به جی ده گه ل ئه ندامان تری کومه له ی ژ کاف و خه لکی شار وایان دانا که له هه ر گه ره که ی سی چوار کوره جحیله ی خویان به نوره شه وانه کیشک بده ن و ئاگایان له ولات بی و ته نانه ت پیشه وا له نوره ی خوی دا کیشکی داوه و فه رق و جودایه تی دا نه ده نا. ئی وابوو که دلی نه ده هات کوره که ی بنیری و پولی هه بوو ؛ شتیکی ده دا و یه کیکی له جیات کوره که ی ده نارده کیشکی شه وانه.  جیا له وه ش نه یان هیشت قوتابخانه کان زور داخرین و به زووه ناردیان له دووی هه موو ئه وانه ی که خویندبوومان و داوایان لیکردین که له جیات موعلیمه تورکه کان که رویشتبوون ده ر س بلیینه وه. ویلمه سه ییادیان که جووله که بوو؛ کوبرا خانمی عه زیمی، ماپه ره خانمی بابانزاده و سه یزاده خه دیجه ی باباسوری  ئه وه نده ی به بیری من بن بو یه که م جار له نیو ژنان و خه لکی نیو شارله کورده کان بوون به ماموستا.  له دووی منیشیان نارد ئه و ده م 16 سالم ته مه ن بوو ؛ زردایکم که تاز لیی حالی ببوو چ خزمه تیکی گه ره ی پیکردووم کوتی دنیاش خرا بی نایه لم بچی! بابیشم له دووی قسه ی وی دا و کوتی تا کچی مه بی نابی و ئه گه ر میردت کرد که یفی خوته. ئه منیش ده س به جی هه ر ئه و ساله میردم به ئه حمه دی مه نگوری کرد که ئه ویش پیشتر کارمه ندی دوخانیه ی بوو و ده وله تی ره زاشا که نه مابوو ئه و ئیداره یه ش بو ماوه یه ک نه ما و ئیستا ئه ویش له ئیداره ی فه رهه نگ دامه زرابووه و دوای زه ماوه ندمان چوو بو کن مه نافی که ریمی و داوای کاری بو منیش کرد و ئیتر له و سه له وه بوومه ماموستا.

 

پ: زاراخانم فه رمووتان که ده و له ت نه مابوو ئه دی کی ئه نگووی دا ده مه زراند و حوکمی کار کیی ده ی دانی؟

و:  ئه و ده م ئیدی کوماری کوردستان له کرده وه دا دامه زرابوو به لام هیشتا به ره سمی رای نه گه یاندبوو و دوای وه ی هه موو ته شکیلاتی کومار به ته واوی دا مه زرا جا هاتن له چوار چرایه ئه و جیژنه گیرا و کومار را گه یاندرا. ئه منیش حوکمیکم بو هات به کوردی له سه ره وه ی حوکمه که نووسرابوو: " به نیوی پیشه وای پایه به رزی کوردستان" و ئیدی له بیرم نییه له خواره وه ی چ نووسرابوو چونکه دوای وه ی کومار تیکچوو و کوری ره زا شا هاته سه ر کار هه موو ئه وانه خر کرانه وه و سوتیندران و که س نه ی ویرا رایان گری. مانگانه چوار تمه نییان ده داینی که زور که م بوو، هه تا روژیک له ری و ره سمیک دا که پییان ده گوت" گاردن پارتی" و له سه ر باز خانه به ریوه ده چوو ؛ ماموستاکان شانویه کییان به ریوه برد که له سه ر حال و روژی ماموستا کان ساز کرابوو و له ئاخری دا ئه م به سته یه شیان خوینده وه که زور خوش و سرنج راکیش بوو:

 

"کارمه ندی فه رهه نگم، شوغلم ده بیره  خوراکی هه ر ه باشم نان و په نیره

به و هه مووه ده رد سه ر و حه ول و ته قلایه    حقوقم زور که متره له خات زله خایه!"

 

هه ر ئه وه ش بوو به هوی وه ی که پیشه وا ده ستوور بدا که له چوار تمه ن را حقوقمان ببیته سه ت تمه ن و ئیدی زور باش بوو ده توانم بلیم قه ت شار نه ئه وه نده ی نه زم و ئینسجام هه بووه و نه ئه وه نده گه و ره و چکوله و ته بایی هه بوو که س کاری به که س نه بوو، دزی نه بوو ، چه ته و ریگر نه مابوون و ئه و جار ده گه ل فارسی کوردیشمان ده گوت. له سه ر وه را که دلمان زور به کاره که مان خوش بوو دوو سه ره ده رسمان ده گوت و که س نه ی ده توانی له خورا غایب بی یان قوتابخانه ی بشوینی و ته حتیلی کا پیشه وا زوری وه سواس به سه ر خویندن دا هه بوو ته نانه ت ئه و روژه ش که گوتیان ئالای کومار هاتوته خوار و شا خه ریکه ده گه ریته وه پیشه وا  بو خوی ته شریفی هات و هه موو ماموستا کان و قو تابیه کانی له خوی خر کردینه وه فه رموویان که نابی له هیچ شه رایتیکدا قو تابخانه کان دا خه ین و ئه گه ر هات و ئه وانیش گیران و ده وله تی شای هاته وه له سه ره خوبین و دریژه به کاره که مان بده ین !

 

پ: کوردی له کوی فیر بوون که ده تان توانی بیلینه وه؟

و: کتیبه کان نازانم له کوی را هاتبوون ، هینده دژوار نه بوون و زوریشمان گوی نه ده دایه شه وانه له مالی چاومان لیده کرد و فیری ده بووی و به روژ ده مان گوتنه وه دوایه ش که مه لا مسته فا و پیشمه رگه کانی هاتن سی ماموستا یان ده گه ل بوو که دوویان ژن بوون به نیوی " شه رقی و غه ربی" و ئاغایه کیش به نیوی " هه لمه ت" که زور باشیان یاریده ده داین. دوایه ش که مه نافی که ریمی بوو به وه زیری فه رهه نگ ئاغایه کی دیکه له لوبنان را هاته وه به نیوی ئیبراهیم نادری که ئینگلیسی و عه ره بی و کوردی زور باش ده زانی.

 

پ: له و ماوه یه دا هیچ ری و ره سمیک به ریوه ده چوو؟

و: جار و بار ده یان نارد له دوومان و ده یانبردینه میتینگ. له وی ئاغای سه دیقی حه یده ری عه لی خوسره وی و...قسه یان ده کرد هه مووی باسی ئازادی و کوردایه تی و شتی وابوو و له پاشان ئالایان هه لده کرد پیشه وا که م وا هه بوو بو خوی قسه بکا و زوری مه یدان ده دا به وانی دیکه.

 

پ: قوتابخانه بازره سی هه بوو؟

و: کاک هه لمه ت بازره س بوو و جار و بار پیشه وا ته شریفی ده هات و راده وه ستا بزانی چون ده رس ده لیینه وه. جاریک له بیرمه له ده رسی وه ی دابووین که ده ی گوت: "زارا زیری زوره" که وام گوت منداله کان هه موو سه رییان هه لینا و چاوییان له من کرد . پیشه وا فه رمووی نیوت زارایه؟ گوتم : به لی. فه رمووی خو ده نا زیریشت زور نییه...

 

پ: ئه دی زارا خانم ئه و ده م لیباسی ره سمی چتان له به ر ده کرد؟

و: هه وه لی کوردی مان له به ر ده کرد و لیباسی عه جه میمان وه لا نابووه . جاریک له میتینگ بووین و لیباسی کوردی و له سه ر ویش چارشیومان به سه ره وه بوو ئه ویش هه ر ئه من قسه م ده کرد و خه دیجه ی باباسوری له بن چارشیوه که ی له قاقای پیکه نینی ده دا و حه مه حوسین خانی سه یفی قازی له نیو جه ماعه ته که دا ده هات و ده چوو و فه رمووی ئه وه به چی پیده که نی هینده خه جه ره ش؟ ئه ویش کوتی هیچ. حه مه حوسین خان فه رموویان : با ئه و میتینگه ته واو بی به سه ری پیشه وای لیباسی ره سمی تان بو داده نیمه وه و ئیدی ناتوانن له پشت ئه و چار شیوه ئاوا بیکه نه به زمی خوتان و گوی نه ده نه هیچ! ئه مه ش گوتمان وه للا ده نا له خودامان ده وی . هه ولی پیمان وابوو جه فه نگه به لام سبینی ناردیان له دوو مان به ماشین بردیانین بو ئه وه ی له ئه نباری سه رباز خانه ره نگی لیباسی ره سمی قوتابخانه هه لبژیرین. ئیمه ش هه لمان بژارد و بو هه موو ماموستاکان بویان داین به قادری سولتانی که خه یاتیکی زور لیهاتوو بوو و لیباسی ئه فسه ری ژنانه یان بو درووین که زور ریک و پیک و جوان بوو و ئه وه ش ده ستووری حه مه حوسین خان بوو. کوتیک و دامه نیک بوو که له سه ر کوته که دوو ریزی دوگمه لیدروابوو و پر به به رمان بوو.

 

پ: زاراخانم ئه دی سه باره ت به به شداری ژنان له و ری و ره سمانه دا . ئایا وتارییان ده دا و له نه شرییه کاندا ژنانی ده س به قه له م هه بوو یان نا؟

و: ئه من بو خوم زورم حه و سه له ی شتی وا نه بوو . نه شرییه هه بوو بو شیان دیناین به لام قه تم نه ده خویندنه وه . له بیرم نیه له ژنه کانیش دا کی چی ده نووسی و یان چی ده گوت له و ژنانه ی که جه نابیشت ده فه رمووی سه عید خانی هومایون له بیره وه ریکانیدا باسی کردوون ئه من هیچم له بیر نی و باوه ر ناکه م ژنی وامان بوبی. به لام ریکخراوه ی ژنان مان هه بوو و هه ر کام ده بوو مانگی دوو تمه ن حه قی ئه ندامه تی بده ین و حه فته ی جاریکیش له ساختومانیک له نزیک دادگوسته ری ئیستا له خه یابانی شیر و خورشید خر ده بووینه و ه و قسه یان بو ده کردین و جار و با ر فیلمی ژنه رووسی کانییان نیشان ده داین که ده چوونه شه ری و وتارییان ده دا و ...له و دانیشتنانه دا زوریان باسی وه ی بو ده کردین که ژنیش ده بی بخوینی ، برواته پیش و ده گه ل پیاو فه رقی نییه و له و قسانه.  ره ئیسه که شمان حاجی مینا خانم ژنی پیشه وا ی نه مر بوو. ...

 

پ: زاراخانم له و روزانه چی دیکه تان له بیره ؟

و: وابزانم سالی 1325 بوو که ئه رته ش هاته وه. پیشتر پیشه وا ته شریفیان هات و دلخوشی داینه وه و فه رموویان که بو ئه وه ی مه هاباد وه ک ته وریزی به سه ر نه یا ناکری بروا و به جیمان بیلی و داوای لیکردین کارمان به هیچ نه بی و هیمنایه تی خوما ن بپاریزین ، ته نانه ت فه رموویان که به ره و پیری ئه رته ش بچین . ده یانزانی هیچ ناکری و نه شیان ده ویست ئه وه ی به سه ر خه لکی ته وریز هات به سه ر مه هابادیش بی. له بیرمه ئه و روژه هه موو چوینه مه لا جامی راوه ستاین و ئه رته ش به بیده نگیک هاته وه . ئه فسه ریک به نیوی مه عافی قسه ی کرد و به لینی دا کارییان به که س نه دابی . که چی خه به ر هات که پیشه وا و حه مه حوسین خان و سه دری قازی گیراون و رایان گویزتوونه پادگان خه لکی دیشیان زور گرتن ئی وابوو دوای سی مانگ و ئی وابوو دوای شه ش مانگ به ر بوون . خه لک زور مات و بیده نگ بوون زانیمان که پیشه وا هه موو شتی له ستوی خوی گرتبوو و ئه و به لینی خوی بردبووه سه ر که فه رموویان به جیتان ناهیلم ( لیره دا زارا خانم ده گری و فرمیسکه کانی ده سریته وه)  ئیدی ولات بیده نگ بووه . دوای ماوه یه ک روژیک ئه من له ماله بابم بووم ژنیک خوی له حه ساری روکرد و گوتی: ده لین ئه و شو چوارکه سیان له سیداره داوه و پیشه وا و حه مه حوسین خان و سه دری قازین . بابم به چه پوک به سه ری خوی دادا و هه لاته چوارچرا که ده یان گوت هه موو عاله م وه ک روژی حه شر رووی تیکردووه به لام من