قه تره به ده ریا

باس له سه رکه سایه تی ماموستا ئه حمه دی قازی وه ک شاعیر ، نووسه ر ، وه رگیر، زبان ناس و روژنامه وان و...به سرنج دان به کارنامه ی به پیز و به رهه م هینانی  به ده یان به رهه می هه مه ره نگ و هه مه بابه ت له هه موو ئه و بوارانه ی که ئاماژه یان پیکرا ، پیویستی به  کات و ده رفه تیکی زورله لایه ن کارناسان و ره خنه گرانی ئه م به ستینه هه یه که گوفاری مه هاباد ئه م هه له ی ره خساند.  به لام وه کی دیتمان هیچ کام له م نووسراوانه به ده گمه ن نه بی  نه یان توانی به ته واوی بپرژینه سه ر درکاندنی هه موو لایه نه کانی که سایه تی ماموستا ئه حمه دی قازی و زور خالی شاراوه به ده ست لینه دراوی مانه وه و چاوه روانی هوگران له م پییه دا وه کی پیویست بوو وه دی نه هات.

هه لبه ت ئه نجوومه نی ئه ده بی شاری مه هاباد بو جاری چه ندوم داواکاری به ریوه بردنی کونگره یه کی سی روژه یان بو ماموستا له ئیداره ی ئیرشادی ئیسلامی دووباره کردبووه و ئه م ناوه نده ده گه ل به ریوه بردنی ئه م ری و ره سمه له ماوه ی یه ک روژ دا هاوکاری خوی راگه یاندبوو به لام له سه ر وه را که یه ک روژ نه ی ده توانی به جوره ی پیویست له ناساندن و پیداچوونه وه و لیدوان و ...له سه ر کاره کانی ماموستا یارمه تی مان بدا، ئه نجوومه نی ئه ده بی ملی بو ئه م کورت برینه وه یه رانه کیشا و به رده وامین له سه ر وه ی که بکری له چه ند روژ دا ئه م کاره به باشی به ریوه به رین. ئیمه هیوادار بووین که ئه م کاره ی گوواری مه هاباد بتوانی تا راده یه ک قه ره بووی ئه م که مته ر خه مییه بکاته وه به لام وه ک له زوربه ی کونگره کانیش دا ده بیندری ئه م خه ساره له و کاره ش که وته وه که ته نیا به پیی هه ست و عاتیفه و ته عاروف  به ره ورووی ئه م کاره بینه وه و له کوتایی کاردا  جگه له هیندی ده ربرینی هه ستی خوشه ویستی و ئه مه گناسی  نووسه ره کان سه باره ت به کاره کانی ماموستا چی تر مان وه به ر چاو نه هات. هه لبه ت ئه و کاره ش پیویسته به لام که مترین به شی کاره. واچاتر بوو که له سه ر هه رکام له ته وه ره کانی کاری ماموستا له لایه ن نووسه رانی ئه م وتارانه کار کرابا بو وینه له سه ر ته نزه کان، هونراوه کان، وه رگیراوه کان، وتاره ره خنه ییه کان، و...به تایبه ت کار کرابا و شی کاری و پیداچوونه وه ی له سه ر به ریوه چووبا. من خوم وه ک خوینه ریک و قوتابییه کی هه ر چکوله ی ماموستا به ته ما نیم وئه گه ر بمه وی ناتوانم ئه م خه ساره قه ره بوو که مه وه چونکه ئه م کاره کاری تاک که س نییه و خوماندوو کردنیکی گرووپی پیویسته. به لام منیش به ئه رکی خوم زانی ئه وه ی له دستم دی بیکه م و به رپرسی خوم له م پییه دا به ریوه به رم.

ژیانی ماموستا به چه ند قوناخی گرینگ دا تیده په ری و به ده رفه تیکی که له هه رکام له م  قوناخانه دا ده ستی داوه ، ماموستا به جوریک خوی نیشان داوه و ئه رکی خوی راپه راندووه:

ناوبراو له بنه ماله یه کی خاوه ن ده سه لات و خوینده وار دا چاوی به دنیا پشکووتوه ، مه رحوومی قازی که ریم قازی شه رع بووه و مه حکه مه له هه مان کاتدا که به روژشوینی داوه ری و راگه یشتن به کار و باری کومه لایه تی شار بووه به شه و شوینی کوبوونه وه و لیکدانه وه ی هه ل و مه رجی رامیاری و ده ربرینی هه لویست له لایه ن چالاکان و تاقمیک له و که سا یه تییه روشنبیرانه بووه که له سه رده می خویان دا ده وریکی گرینگییان له ناوچه دا هه بووه و کاکله ی شورش و بزووتنه وه ی نه ته واییه تییان پیک هیناوه. ئه و مه حکه مه یه یه کیک له م شوینه کون و له میژینانه یه  بوو که له ده وری بوداق سولتان و به فه رمانی ئه و ساز کرابوو و له پاشان وه ک گیاز دای  به کچه که ی که نزیک چوار سه ت سال له مه و به ر زه ماوه ندی ده گه ل باپیره گه وره ی ماموستا کردبوو. به که ریزه و کانالی ژیر عه رزی دا ئاوی له ده ره وه ی شاره وه  بو ده هاته سه ر حه وز خانه یه ک که به خشتی سوور داندرابوو و حه وزیکی مه رمه ری ره شی له به ردی گرانیت بو ساز کرابوو.  مه حکه مه  شوینی خویندنه وه ی کتیب و به رهه م و ئه و به ده گمه ن وتارانه بوو که به شیوه ی نه هینی له ده ره وه و ژووری ولات دا بلاو ده بوونه وه. دیاره گه وره بوون له وه ها بنه ماله یه ک دا شوینیکی تایبه ت و کاریگه ری ده بی که له سه ر که سایه تی ماموستا ش دا هه ر به م شیوه یه ده وری خوی گیراوه. ئه رکی دریژه پیدان به خویندن و هوگری به فیر بوون و به رپرسایه تی له ئاستی ولاتیکی دواکه وتوو دا  و بی لایه ن نه بوون و خو له خه وه نه دان یه که م وانه یه ک بوو که له قوتابخانه ی بنه ماله که ی دا به ریوه ده چوو. ئه گه ر چی مه رحوومی بابی بریک به زووه کوچی دوایی ده کا به لام به خیو کردن و عاملاندنی حه وت برا و دوو خوشک له لایه ن مه رحوومی دایکی و باب نوکه ریک به نیوی حه کیم که پیاویکی هه لکه وته بووبه باشی به ریوه ده چی و بی بابی تاراده یه کی زور قه ره بوو ده بیته وه ئه ندامانی بنه ماله هه موو دریژه به خویندن ده ده ن  و ماموستا ش له رشته ی زبانی ئینگلیسی له زانکوی تاران دریژه به خویندن ده دا. هاجه ر خانم له و خاتوونه هه لکه وتانه بوو که به پیچه وانه ی زوربه ی ژنانی سه رده می خوی گویی بو ئه خبار و لیکدانه وه کانی روژ له رادیوی نه ته وه یی و نیو نه ته وه یی دا شل ده کرد و خاوه ن بیر و تیبینی بوو. ئه و سه رده مه هاوکات بوو ده گه ل ده سه لاتداری ره زاخان و له پاشان شازاده یه کی ملهور و توتالیتار که که مترین گازنده و ره خنه یه ک به ده یان سالی زیندان و ئه شکه نجه و چوونه پای سیداره ی لی ده که وته وه و له دوای تیکرووخانی کوماری مه هاباد و هه لایسانه وه ی ئاگری شورش له لایه ن بارزانی نه مره وه   ئه م بنه ماله یه به هوی وه ی که یه کیک له ناوه نده کانی کوبوونه وه کان  له م پییه دا بوو خرایه به ر چاوه دیری ساواک و به هه ر چه ند وه ختان جاریک ده رژانه سه ر ی و کونه کتیب و بلاوکراوه و وتاری روشنبیری لیده دوزرایه وه و هه ر جاره یه ک دوو که س له براکان قولبه ست ده کران و راده گویزرانه زیندانی قه سر له تاران . له سالی 1341  ماموستا وتاقمیک له چالاکانی ئه و سه رده مه ده گیرن وماموستا دوای چوار سال زیندانی بوون ئازاد ده بی.  کشت و کال و ئاژه ل داری وه ک دابین که ری داهاتی بنه ماله هاوده می سروشتی ده کردن و به م جوره هه ستی شاعیرانه و ئه ویندارانه له ناخی ئه و برایانه دا په روه رده ده بوو که له ماموستا دا به و په ری خوی گه یشت.

دوزینه وه ی کار له دوای ته واو بوونی ده وره ی چوار ساله له زیندانی قه سر له تاران ده کری وه ک دووهه مین قوناخ و رووداویکی گرینگ له ژیانی ماموستا دا سه یر بکری که هه وینی که سایه تی فه رهه نگی ناوبراوه  . ماموستا له ناوه ندی فیر کاری زبانی ئینگلیسی ده ستی به کار کرد له حالیکدا خاوه نی ئه زموونیکی زور له بواری چالاکی سیاسی و بزووتنه وه ی نه ته وایه تی و ئازار و ئه شکه نجه ی روحی و له شی له زیندان و ئاشنا بوون ده گه ل روشنبیران و خه باتکارانی غه یری کورد له ئیران ببوو. یه که م کاری وه رگیرانی هه ر له زیندان به ریو ه برد وتوانی له ریگه ی فروشتنی ئه و کتیبه تاراده یه ک یارمه تی بنه ماله که ی بدا.  به زووه تیکه لاوی دانیشتنه کانی روشنبیران و که له نووسه ران و شاعیران و ...هه موو ئه و خوینده واره هه لکه وتوانه  بوو که له تاران یه کتریان گرتبووه و سه ر به هه موو به شه کان وه ک فارس و تورک و کورد و...بوون . ماموستا له هه موو کور و کوبوونه وه کاندا تا ئه و جیگایه ی بوی کرابا دوزی کوردی به به شداران ده ناساند و به خویندنه وه ی شیعر و بابه تی کوردی و لیکدانه وه یان فه رهه نگ و ئه ده بی کوردی به غه یره کورده کان ده ناساند و هه ر ئه وه ش بوو به هوی ئه وه که ئه حمه دی قازی وه ک کوردیکی ناسیونالیست بناسری.  به شیکی گرینگ له به رهه مه کانی ماموستا له م ده وره یه دا وه دی دین که به سه ر ته وه ره کانی شیعر و نووسراوه و وه رگیران دا ده گه ری و تا سه ر هه لدانی شورشی ئیسلامی له سالی 1357 دریژه ی ده بی. وه رگیرانی "ژانی گه ل" به هاوکاری ماموستا مه حه ممه دی قازی له راستی دا وه ده نگ هینانی زایه له یه کی پرمه ترسی بوو سه ره تا بو راسته و خو ده ربرین و ناساندنی  کیشه و زولم و زورییه کانی گه لی کورد و له دوایی دا دله راوکه ی دوزینه وه ی شوینی بزووتنه بو چاره سه ری ئه م کیشانه بوو . ئه م به رهه مه که له م دواییانه دا کرایه فیلم خه لاتی نیو نه ته وه یی وه رگرت و سرنجی ره خنه گرانی پسپورانی سه نه مای بو لای خوی راکیشا.سه رکه وتنی شورشی ئیسلامی سیهه مین و گرینگترین قوناخی ژیانی ماموستایه. حه ول بو چاره سه ری و ئالوزی ناوچه له کیشه و مل ملانیکی خویناوی و نابه رابه ر دا وه ک ویژه رو نوینه ری چینی به ریوه به ر له ناوچه دا و ئه ندامه تی له لیژنه ی وت و ویژ و وتار دان و شی کردنه وه ی هه لویستی نوینه رانی ئه م لیژنه یه له کاتی خوی دا بو چاره سه ری کیشه ی کورد ئه رکیکی گرینگی سیاسی بوو که هاوکات بوو ده گه ل سرنجی تایبه تی ماموستا به زبان و ئه ده بیات و فه رهه نگی کوردی که بو ماوه ی ده یان سال بوو له لایه ن ده سه لاتداران و ملهورانی پاوانخوازی ناوه ند نشین ده ستردراوه و به رگری لی ده کرا. له چاپ دانی دیوانی شیعره کانی  " سه یفولقوزات" وه ک باوکی شاعیرانی موکریان له لایه ن ماموستا وه  له راستی دا وه ده رخستنی مانیفیستیک بوو له  خه باتی گه لی کورد که له چوارچیوه ی شیعره کاندا داریژرابوو.هه ل و مه رجی خه ماوی و چاره سه ر نه کراوی ناوچه که کومیدیا و ته وسیکی  دلته زینی لیکه وتبووه و به ئاکامیکی کاره سات ئامیز ده برایه وه به ر له هه موو شت هه لگری ته نز و ژانریکی ئه ده بی به هیز بوو که له "باقه بین " دا خوی گرته وه و ئه م به رهه مه بوو به ره خنه یه کی هه ژینه ر و دوستانه که له و دا به ر له هه موو شت و هه موو که س ئاوردانه وه و پیداچوونه وه یکی بویرانه بوو به سه ر رولی دانیشتوان له شه پولی بزووتنه وه ی ساله کانی 1357 و دوای ئه و دا. له چاپ دانی دوای کوتایی هاتنی هه را و هه نگامه کانی ناوچه که گه لیک ئه زموونی دلته زین و خویناوی لی که وته وه، قوناخی تری ژیانی ماموستا  به کرانه وه و دامه زرانی ناوه ندی بلاو کردنه وه ی فه رهه نگ و ئه ده بی کوردی  ده ست پیده کا:

ماموستا هیمن له دوای چوار ژماره کوچی دوایی ده کا ئه م ئه رکه گرینگه به پیشنیاری ماموستا یان هه ژار، خالیدی حیسامی، حه قیقی ، ره بیعی و... ده دریته ده ست ماموستا ئه حمه دی قازی. به زووه ئه م ناوه نده بوو به قوتابخانه یه ک بو ده یان قوتابی له هوگرانی زبان و ئه ده بیاتی کوردی که له ژیر چاوه دیری به ر پرسانه ی ماموستا  سه باره ت به راست و بی هه له ده رچوونی هه موو ئه و به رهه مانه ی که سه ره نجام به دوای ده یان سال قه ده غه بوو دا و به نه هینی ژیان بو خه ریکبوو به زبانی کوردی له چاپ ده رانه وه و خر ده کرانه و له مه ترسی فه وتان رزگاییان ده هات و توزی فه راموشییان له سه ر لاده درا ، له لایه ن ناوبراو به  دلسوزییه وه به ریوه ده چوو که جیا له فه رهه نگوکی نیو گوواری سروه له چه ند به ر هه می سه ر به خو دا له لایه ن ماموستا به نیوی : رینووسی زبانی کوردی به دوو زبانی فارسی و کوردی که له دوو به رگ دا  له چاپ دران و بوونه سه ر چاوه یه کی زانستی گرینگ بو هه موو هوگرانی زبان و ئه ده بی کورد . دله راوکه ی ماموستا ته نیا به م کارانه کوتایی نه هات و بو فیرکاری زیاتر چه ندین به ر هه می به ر چاوی هینایه سه ر زبانی کوردی که به شیک له و کارانه بریتین له : دوانه ی سه یر و سه مه ره، نامه کانی ریکله بو شاعیریکی لاو، کونینه ناسی ناوی عه شایره کورده کان، هونراوه کانی نیما یوشیج و ...

هه ل و مه رجی ناله باری کومه لایه تی و ئابووری که له ژیر کاریگه ری کیشه کانی ناوخویی و شه ری نیوان عیراق و ئیران دا به و په ری خوی گه یشتبوو، بوو به هوی ئه وه  که ماموستا به شیکی گرینگ بو ته نزی کومه لایه تی له گوواری سروه دا ته رخان کا و به زبانی ته و س و ته نز به ره ورووی ئه م کیشانه بیته وه و لیفه له سه ر هه تیو هه لداته وه و به م چه شنه هه ل و مه رجی کومیدیا ئامیز و پر تانه و ته شه ری کومه ل له ته نزه کانی دا ره نگییان داوه که له زیاتر له په نجا ژماره دا بلاو بوونه وه و پیم وایه وه پیویسته وه ک به ر هه میکی سه ر به خو له ژیر خانی کتیبیک دا سه ر له نوی له چاپ درینه وه و وه ک ناسنامه یه کی کومه لایه تی بو ئه و سه ر ده مه ی دا که ماموستا تییدا ژیاوه بدریته ده ست خوینه ران و خوازیارانی راسته قینه که له هه موو کاتدا ویلی دوزینه وه ی وه لامی پرسیاره کانییانن.  نه بوونی ده سه لات بو ماوه ی ده یان سال ، خه ساریکی زوری فه رهه نگی لیکه وتبووه که ماموستا لیبراو ده کرد تا له هه موو بواریک که تووشی بوشایی ده هاتن قولی هیمه ت هه لمالی و تا ئه و جیگایه ی که ده یتوانی ئه وه ی له ده ستی دی بیکا ، هه موو ئه و کارانه ی که له راستی دا کاری زانکو کان به ده یان ماموستا و فیرکار و خویندکار ه وه بوو شانی وه به ر ده دا و ریگه ی بو ئه وانی تر خوش ده کرد . به ریوه بردنی به ده یان کونگره و وتار دانی زانستی وره خنه گرانه له زوربه ی ئه م دانیشتنانه، پر بایه خترین به شی کاره کانی ماموستا بوو.

وه رگیرانی هیندی بابه تی میژویی بو شی کردنه وه ی هوکاره کانی شه ری ئیران و عیراق و هه ر وه ها شه ری که نداوی فارس که ئال و گوره کانی تری ناوچه ی به دوادا هات ، هه ر له دریژهی هه ست پیکردن به هه موو ئه م که م و کورییانه بوو که باسییان کرا ، ئه م خوماندوو کردنه ش سه باره ت به میژووی ناوچه سه ر ه نجام له ژیر خانی کتیبی به نرخی " چکیده ایی از تاریخ کردستان" که به زبانی فارسی و نووسراوه ی خویه تی و " صدام و بحران در خلیج فارس"  که له ئینگلیسی را وه ری گیراوه ته وه سه ر زبانی فارسی.

به دوای هاتنه سه ر کاری ئاغای خاته می و هیندی ئال و گور که له بواری ده ربرینی بیر و را و روژنامه وانی دا به سه ر ولات دا هات چالاکی روژنامه وانی ماموستا سنووری گوواری سروه ی به زاند و به زووه له زوربه ی روژنامه کاندا وتاره کانی ماموستا له چاپ دران که هه موو بواره کانی ئابوری و رامیاری و فه رهه نگی و کومه لایه تی ده گرته وه و که پیم وایه ئه و وتارانه ش جیی خویه تی که له گرد و کویه ک دا خر بکرینه وه و له مه ترسی فه وتان رزگارییان بی.

هونراوه کانی ماموستا پرا و پرن له و خه م وخوشه ویستییانه ی که سه باره ت به ولات و خه لکی خوی هه ستی پیکردووه  و ته نانه ت ئه و به رهه مانه ی که وه ری گیراونه ته وه سه ر زبانی کوردی ته وه ره ی باسه که یان هه ر له سه ر ئه و کیشه ئینسانییانه ده روا که هه موو بیری ماموستای ته نیوه و بو چاره سه ری ئه وان له هه موو بواریک که بوی هه لکه وتووه خوی ماندوو کردووه.

ژیانی پر له شانازی و کارنامه ی به پیزی ماموستا له بواری خزمه ت به فه رهه نگ و که له پووری کوردی ناکری له وتاریک دا به ته سه لی باس بکری . هه ر کام له ته وه ری باسه کانی هه لگری به ده یان وتار و لیکولینه وه و نووسراوه یه . ئه وه نده به س بلین ماموستا ژیانی پر له هه وراز و نشیوی هینده هونه رمه ندانه یه که ده کری وه ک شاکاریکی هونه ری  سه یری بکری و سه رنجی بدریتی وده رسی لی وه ربگیری. ده گه ل وه ی که ماندوو نه بوونی له گوواری مه هاباد و هه موو ئه و نووسه رانه ده که م که له م پییه دا خویان ماندوو کردووه هیوادارم ماموستا به نووسینی بیره وه رییه کانی خوی ئه م کاره ش هه ر بو خوی رای په رینی و بوشایی و که مایه تییه کان له مر ناساندنی خوی به دانیشتوان قه ره بوو کاته وه .

له بیرمه له ری و ره سمی ریزگرتن له نووسه ری به ناوبانگ " محه ممه د ئوزون" که له هه ولیر به ریوه چوو ، کاتیک " ئوزون " تی گه یشت که یه کیک له به شدارانی ئه م ری و ره سمه ماموستا ئه حمه دی قازییه که له خواری دانیشتووه خیرا هاته خواری و به و په ری ئه مه گناسی و خوشه ویستییه وه باوه شی به ماموستا دا گرت و بردییه ئه و شوینه که له سه ری بو خویان ته رخان کردبوو و خوی وه ک قوتابی و هوگری ماموستا زانی و دیداری ماموستای له م ریو ره سمه دا به گه وره ترین و به نرخترین ده سکه وتی خوی زانی.

به فه رمووده ی خویان :

کاری دژواره ده بی هه ریه که لایه ک بگرین    نیشتمان بیکه سه پیویسته هه موو بوی بمرین

و ئه م ئاموژگارییه ی له ته واوی ماوه ی ته مه نی دا به ریوه برد. به و هیوایه که به ده یان سالی تر سیبه ری پر خیر و به ره که تی له سه رمان لانه چی و به رده وام بی له خزمه ت به فه ر هه نگ و زبان و ئه ده بی کوردی دا ، وتاره که به هینانه وه ی ناوی هیندی له به ر هه مه کانی ده برمه وه:

به ده یان شیعر و هونراوه که ئاماده یه له دیوانیک دا کو بکریته وه – دون کیشوت – ئه فسانه ی گیل گه میش – دوانه ی سه یر و سه مه ره – ژانی گه ل – نامه کانی ریکله بو شاعیریکی لاو – کونینه ناسی ناوی عه شایره کورده کان – کتک و مشک – باقه بین – هونراوه کانی نیما یوشیج – رینووسی زبانی کوردی له دوو به رگ دا – زیاتر له په نجا ته نزی کومه لایه تی – کورته یه ک له میژووی کوردستان – سه ددام و کیشه ی که نداوی فارس – توره مه ی ئه ژده ها – کویستانی راسته قینه – شه وی بی برانه وه – سه رده می غووله کان – کوردستان پاش شه ری که نداو – ئه ندیشه ی مروفیک و ....