ئاپۆرەی ئابووری پێشێلكاری بە ئاشكرای ماڤی مرۆڤ
ئاپۆرەی ئابووری ، پێشێلكاری بە ئاشكرای ماڤی مرۆڤ
ئەم وتە دڵتەزێنەی فەرماندە هێزی ئامریكا ژێنێڕاڵ دیوید پترایۆس لە دوای شەڕی عێراق كه وتی:« شەڕی عێراق دەتگووت شەڕ لە دژی ژنان و منداڵان بوو!» وتەیەك بوو كە هیچكات نەكەوتە بەرباس و توێژینەوە و لێپرسینەوەی لە سەر بەرێوە نەچوو. كووژرانی زیاتر له پێنج سەد هەزار ژن و منداڵ و بەساڵ داچوو بە هۆی نەبوونی شیری نیشك و داو و دەرمان و پێداویستییەكانی تری دانیشتوان ، كە ڵك وەرگرتن لە چەكەكانی شیمیایی چ لە دەوری سەددام و چ لە لە لایەن هێزی چەكداری ئامریكا كە لە ئۆرانیۆمی كز ؛ەڵكی وەرگرت و بە وتەی كارناسان لە ساڵی 1991 تا ساڵی 2012 تا 51 ددەرسەد رێژەی كەم لەشی لە منداڵاندا بردۆته سەر و هەروەها تەواوی ناچە ئالوودە بووە و لە رێگای تەپ و تۆزدا بڵاودەبێتەوە، لە ژێر هەواڵەكانی رووخانی سەددام و رووداوەكانی تر وەها لە بیر كرا كە ئێستاش زۆر كەس هەر بەئەم كارەساتە ئنسانییەی نەزانی. لێرەدا ئەم پرسیارە سەرەكییە دێتە گۆڕێ كە بۆچی ژنان و منداڵان كە كەمترین دەورییان لە دیاری كردنی سیاسەتی وڵاتدا نییە دەبێ هەزینەی داكۆكی و چەواشەیی ئەم سیاسەتانه بدەن؟ و ئایا هیچ رێگایەك جگە لە ئەم شێوازە نەی دەتوانی چارەسەری كێشە كە بكات؟ كێ ئێستا بەرپرسی گیانی ئەم پێنج سەد هەزار كەسەیە و رێكخراوە نێونەتەوەییە كانی لایەنگری ماڤی مرۆڤ چ بڕیار و گەڵاڵەیەكییان بۆ كاتی وا دەست نیشان كردووە كە ماڤی نێونەتەوەیی كردەوەكانی دوو لایەنی شەڕێی پێ سنووردار و دیاری كردبێ؟ ئایا كاتی وەی نەهاتووە كە لە دوای ئەمرووداوە دڵتەزێنانە «ئاپۆرەی ئابووری» وەك شێوازێكی دژی ئینسانی و شكست خواردوو وەلابندرێ و چاكەسازی پێویست لەم پێیەدا بكرێ بە جۆرێك كە ژنان ، منداڵان بەم جۆرە نەبنه وە قوربانی؟ بە تایبەت كە ئێستا بۆ جارێكی تر زایەڵەی پڕمەترسی ئەم شێوازە لە وڵاتی ئێران وەدەنگ هاتۆتەوە و ئاپۆرەی ئابووری رۆژ بەرۆژ زیاتر بازنەی خۆی بەسەر سفرەی دانیشتواندا تەنگ دەكاتەوە. پێویستە دوولایەنی ئەم كێشەیە بە پێی هێندێك بڕیاری نێونەتەوەیی و هەروەها داڕشتنێ هێندێك خاڵی بە پێویستی تر لەم پێیەدا بە بەرێوە بردنی هێندێك چاكەسازی و دۆزینەوەی رێگایەك بۆ چارەسەرییەكی ئینسانی لە زۆر كارەساتی ئینسانی كە بەرێوەیە بەرگری بكەن. لە لایەكڕا دەسەڵاتدارەكانی ناوچە دەبێ ئەوەیان سەلماندبێ كه سەقامگیری و بەسەر چوونی كێشەكان بە بێ سەقامگیر بوونی دادپەروەری كۆمەڵایەتی و دابین بوونی ماڤی مرۆڤ و نەتەوە جوربەجۆرەكان ولە بەرچاو گرتنی یاساكانی نێو نەتەوەیی و...دەست نادا. هیچ دەسەڵاتێك هەرچەند بە توانا بووبێ لە سەردەمی ئێستادا نەیتوانیوە بە زۆر و بە بێ لەبەر چاو گرتنی ئەم وردەخاڵانە ژه سەر درێژەی بەدەسەڵاتی خۆی دابێت. لە لایەكی دیكەشڕا زلهێزەكان و رێكخراوە نوێنەتەوەییەكان دەبێ بزانن كە بەرێوە بردنی هێندێك رەفتاری وەك ئاپۆرەی ئابووری یان هێرشی سەربازی بە مەبەستی وێران كردنی بنەماكانی ئابووری وڵاتێك تاقی كراو و ناجوانمێرانەیە و پێویستی بە پێداچوونەوە هەیە. دوو لەیەنی دەسەڵاتدار لەم پێیە دا ناتوانن گیانی بە هەزاران مرۆڤی بێتاوان بكەنە دەستەچیلە و قوربانی بۆ كێشەكانییان و پێویست یاسای نێو نەتەوەیی و دیدە بانی ماڤی مرۆڤ چاوەدوێری كردەوەكان و بڕیارەكانی ئەم دوو بەشە بن لەم پێیەدا و تەدابیری پێویست بەرێوە بەرن. مەسیری شەڕ و ئاپۆرەكانی ئابووری و دەرمانی كە راستەوخۆ مناڵان و ژنان و دانیشتوان دەباتە ژێر كاریگەری خۆی، رەوتێكی بە تاقی كراو و ناپێویستە ئەم شێوازە سوننەتی و بنەما خوازییانەیە وەك هەموو زانستەكانی تری بەشری پێویستی بە ئاڵ و گۆڕ و چاكەسازی هەیە.
***********
محاصره ی اقتصادی پایمال کردن آشکار حقوق بشر
این سخن فرمانده کل قوا در جنگ با عراق که اعلام کرد:« جنگ علیه عراق گویی جنگ علیه کودکان و زنان عراقی بود.» در زیر آوار رویدادهای پی در پی و تازه چنان نادیده و فراموش شد که هنوز هم کمتر کسی از آمار بیسابقه ی آن مطلع است . مرگ بیش از پانصد هزار زن و کودک و دیگر مردم عادی در عراق بدنبال تحریم اقتصادی و دارویی استفاده از اسلحه های مرگبار با اورانیم ضعیف شده توسط نیروهای نظامی آمریکا به طوریکه آمار کودکان معلول را از سال 1991 تا سال 2012 تا 51 درصد بالا برده و همچنین هوای منطقه به کلی آلوده و از طریق گرد و غبار پخش میشود ،چنان به فراموشی سپرده شد که هیچ سازمان و نهاد قانونگذاری و حقوق بشری را برآن نداشت تا جامعه بین المللی را ملزم به تصویب و اجرای یک سری قوانین و تدابیر امنیتی بهتر در مورد زنان و کودکان در چنین مواقعی بمایند. در اینجا سوال این است چرا باید زنان و کودکان که کمترین نقشی در سیاستگذاریهای کشور و جهان ندارند باید تاوان اختلافات و ندانم کاری هارا بدهند؟ و چرا کشتار اینان به عنوان بخشی از راهکارهای بین المللی هنوز در دستور کار سیاستگذاران جهان است؟ کدام نهاد و کدام قدرت تعین کننده ی شیوه های توبیخی مسئول مرگ بیگناهان است؟ آیا زمان آن نرسیده که شیوه محاصره ی اقتصادی که مستقیما مردم را آماج قرار میدهد به عنوان شیوه یی منسوخ کنار گذارده شود و به فکر شیوه های انسانی تر و بهتر در این زمینه ها بود. خصوصا که اکنون ناقوس محاصره اقتصادی روز به روز عرصه را بر خانوارهای ایرانی تنگتر نموده و نگرانی تکرار فجایع انسانی دیگر روز به روز بیشتر دامن میگیرد. دو طرف متخاصم باید دریافته باشند که بیش از این نمیتوان جان هزاران انسان بیگناه را به بازی گرفت و هیچ چاره یی جز انجام اصلاحات لازم چه در عرصه ی داخلی و چه در عرصه ی بینالمللی وجود ندارد و عدالت اجتماعی و تامین حقوق فردی و حقوق ملیتهای مختلف و بسیاری تدابیر دیگر متضمن ثبات و آرامش در جهان خواهد بود.